Udar mózgu przez lata kojarzony był głównie z osobami starszymi. Tymczasem statystyki pokazują niepokojący trend – rośnie liczba udarów wśród ludzi młodszych, nawet trzydziesto- czy czterdziestolatków. Zmieniający się styl życia, przewlekły stres i choroby cywilizacyjne sprawiają, że to poważne schorzenie staje się realnym zagrożeniem także dla osób aktywnych zawodowo i fizycznie. Czym jest udar, jakie są jego rodzaje, objawy, skutki i jak skutecznie się przed nim bronić?

Czym jest udar? Rodzaje udarów mózgu

Udar mózgu to nagłe zaburzenie krążenia krwi w mózgu, prowadzące do niedotlenienia i obumierania komórek nerwowych. Wyróżniamy dwa główne typy udarów:

• udar niedokrwienny (około 85–90% przypadków)
  powstaje w wyniku zablokowania tętnicy doprowadzającej krew do mózgu, najczęściej przez skrzeplinę, zator lub miażdżycę. To najczęstszy rodzaj udaru, również u osób młodych
• udar krwotoczny (około 10–15% przypadków)
  jest wynikiem pęknięcia naczynia krwionośnego i wylewu krwi do mózgu. Zwykle ma cięższy przebieg i wyższe ryzyko śmierci. Może być skutkiem nadciśnienia, urazów głowy lub wrodzonych tętniaków

Osobną kategorię stanowi przemijający atak niedokrwienny (TIA), czyli tzw. miniudar. Objawy utrzymują się krócej niż 24 godziny i całkowicie ustępują, ale to poważne ostrzeżenie – może być zapowiedzią pełnoobjawowego udaru w przyszłości.

Dlaczego udary mózgu dotykają coraz młodszych?

Wzrost liczby udarów wśród młodych osób to złożone zjawisko, wynikające z wielu czynników. Jednym z nich jest coraz powszechniejszy siedzący tryb życia oraz brak regularnej aktywności fizycznej, które sprzyjają rozwojowi nadciśnienia, otyłości i cukrzycy – chorób silnie powiązanych z ryzykiem udaru. Kolejnym istotnym czynnikiem jest nieprawidłowa dieta, bogata w przetworzoną żywność, sól, cukier i tłuszcze trans, która prowadzi do zaburzeń metabolicznych i miażdżycy. Coraz więcej młodych osób żyje także w przewlekłym stresie, cierpi na niedobory snu i funkcjonuje w ciągłym napięciu, co wpływa negatywnie na układ sercowo-naczyniowy. Dodatkowym zagrożeniem są używki – palenie papierosów, nadużywanie alkoholu czy sięganie po substancje psychoaktywne, które uszkadzają naczynia krwionośne i zaburzają rytm serca. Nie bez znaczenia pozostaje też stosowanie antykoncepcji hormonalnej, zwłaszcza u kobiet palących papierosy, ponieważ taka kombinacja znacząco zwiększa ryzyko zakrzepicy. Młode osoby coraz częściej zmagają się również z niewykrytą arytmią serca, nieleczonym nadciśnieniem lub cukrzycą, a także wadami układu krążenia, o których mogą nie mieć pojęcia. Dodatkowo istotną rolę odgrywają czynniki genetyczne – dziedziczne skłonności do nadkrzepliwości krwi lub wrodzone choroby naczyniowe mogą zwiększać ryzyko udaru już w młodym wieku.

Objawy udaru – jak rozpoznać zagrożenie?

Szybka reakcja na objawy udaru może uratować życie i zminimalizować trwałe skutki. Najczęstsze symptomy to:

• nagłe osłabienie lub paraliż twarzy, ramienia lub nogi – najczęściej po jednej stronie ciała
• trudności w mówieniu lub rozumieniu mowy
• niewyraźna, bełkotliwa mowa
• nagłe zaburzenia widzenia (w jednym lub obu oczach)
• zawroty głowy, utrata równowagi, chwiejny chód
• nagły, silny ból głowy bez wyraźnej przyczyny

Pomocne w rozpoznaniu udaru jest zastosowanie zasady FAST (Face – Arm – Speech – Time):

• F (Face) – poproś, by osoba się uśmiechnęła – opadnięty kącik ust?
• A (Arms) – poproś o uniesienie obu rąk – jedna opada?
• S (Speech) – poproś o wypowiedzenie prostego zdania – mówi niewyraźnie?
• T (Time) – liczy się każda minuta – dzwoń po pomoc!

Konsekwencje udaru – nie tylko fizyczne

Udar mózgu to nie tylko zagrożenie życia w momencie jego wystąpienia, ale także poważne i często długotrwałe następstwa zdrowotne. Wiele osób po udarze zmaga się z częściowym lub całkowitym niedowładem kończyn, który utrudnia codzienne funkcjonowanie. Częste są również zaburzenia mowy, nazywane afazją, które mogą objawiać się problemami z wypowiadaniem słów, ich rozumieniem, a także z pisaniem i czytaniem. U wielu pacjentów pojawiają się trudności z połykaniem, które zwiększają ryzyko aspiracji i zapaleń płuc. Do częstych powikłań należą również problemy z pamięcią, koncentracją oraz zaburzenia poznawcze, które znacząco obniżają jakość życia. Udar mózgu może wywoływać przewlekłe zmęczenie i bóle głowy, a także prowadzić do stanów depresyjnych i lękowych, szczególnie u osób młodych, które nie były przygotowane na tak poważną zmianę w swoim życiu. W wielu przypadkach konieczna jest długotrwała rehabilitacja i pomoc innych osób, co oznacza utratę samodzielności i ogromne obciążenie dla bliskich. Młodzi pacjenci po udarze często doświadczają ogromnego szoku i problemów z odnalezieniem się w nowej rzeczywistości – zawodowej, społecznej i emocjonalnej.

Profilaktyka – jak zmniejszyć ryzyko udaru mózgu?

Choć udar często następuje nagle i nieprzewidywalnie, wiele można zrobić, by skutecznie obniżyć ryzyko:

1. Regularne badania – kontroluj ciśnienie krwi, poziom cukru, cholesterolu, wagę.
2. Ruch to zdrowie – minimum 30 minut aktywności dziennie: spacer, rower, basen.
3. Zbilansowana dieta – dużo warzyw, owoców, pełnoziarnistych zbóż, ryb i orzechów.
4. Rzuć palenie i ogranicz alkohol – to czynniki ryzyka numer jeden.
5. Lecz przewlekłe choroby – cukrzyca, nadciśnienie, migotanie przedsionków.
6. Zarządzaj stresem i zadbaj o sen – relaks, odpoczynek i minimum 7 godzin snu dziennie.
7. Unikaj nadwagi i otyłości – to prosta droga do miażdżycy i zaburzeń krążenia.

Warto również znać historię chorób w rodzinie – jeśli ktoś bliski miał udar w młodym wieku, to dodatkowy sygnał ostrzegawczy.

Udar mózgu przestał być problemem wyłącznie osób starszych. Coraz młodsze osoby doświadczają tego groźnego incydentu, często bez wcześniejszych sygnałów ostrzegawczych. Dlatego tak ważne jest zwiększanie świadomości, szybkie reagowanie na objawy oraz dbanie o zdrowy styl życia – nie tylko dla dobrej kondycji, ale przede wszystkim po to, by chronić najcenniejszy narząd – mózg.

Jeśli chcesz zadbać o swoją dietę, zmienić nawyki żywieniowe bez restrykcyjnych reguł i nauczyć się słuchać swojego organizmu, skorzystaj z pomocy naszego psychodietetyka Tychy – specjalista nie tylko ułoży indywidualną dietę, ale także pomoże uporać się z upiorami, które wielu osobom utrudniają prowadzenie zdrowego stylu życia. Wieczorne podjadanie? Ciągła ochota na słodkie? Zajadanie stresu? Skończ z tym raz na zawsze – napraw swoje relacje z jedzeniem, jedz zdrowo i ze smakiem i ciesz się zdrowiem i znakomitym samopoczuciem.